يا درباره مصحف حفصه آمده است كه به كاتب مصحف خود دستور مىداد در مصحفش چنين بنويسد : حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى و صلاة العصر « 1 » . به اين معنا كه صلاة العصر تفسير صلاة الوسطى باشد ، نه اينكه قيد توضيحى در متن قرآن آمده باشد . و از اين تعبيرات درباره مصحف ابى بن كعب ، ابن مسعود ، عبد اللّه بن عباس ، مصحف عكرمه و مجاهد آنچنان فراوان است كه عده‌اى گمان كرده‌اند قرآنهاى آنها مختلف بوده و تحريفى رخ داده ، يا تصور كرده‌اند اين توضيحات مربوط به اختلاف قراءات است ، « 2 » در حالى كه آشكار است اين افزوده‌ها مربوط به شأن نزول ، تعيين مصداق ، تفسير كلمات و تأويل آيات است و نه عين كلمات وحى . به همين دليل در قرون نخستين هر گاه مىخواستند درباره قرآن با لفظ مصحف سخن بگويند حتما با قيد مصحف قرآن مىآوردند و يا ميان قرآن و مصحف دوگانگى برقرار مىكردند . مثلا رفيع بن مهران ابو عاليه رياحى ( م 193 ) به هنگام گزارش گردآورى قرآن مىگويد : « انّهم جمعوا القرآن فى مصحف فى خلافة ابى بكر » « 3 » . در دوران خلافت ابوبكر آنها قرآن را در مصحف گردآورى كردند . يعنى قرآن چيزى است و قرار دادن و نوشتن در مصحف چيز ديگر . همانطور كه در باب گردآورى روايات و احاديث پيامبر تعبير به مصحف مىشده است ، مثلا ابوبكر بن عقال الصقلى در

--> 1414 ق / 1993 م ، المصاحف سجستانى / 95 . ( 1 ) - سجستانى ، ابوبكر عبد اللّه بن ابى داود ، كتاب المصاحف / 96 ، بيروت ، دار الكتب العلمية ، الطبعة الاولى ، 1405 ه - 1985 م . ( 2 ) - نمونه‌ها و شواهد اين افزوده‌ها را مىتوانيد در المصاحف سجستانى مشاهده كنيد . همچنين نك : صبحى صالح ، مباحث فى علوم القرآن / 85 . ( 3 ) - سجستانى ، المصاحف / 15 .